Przekład poetycki:
Janusz Krzyżowski

Zdjęcia:
Andrzej Kotnowski

 

 

 

 

Wydanie I, 2006.

Stron 119, format A5,

papier kredowany.
Oprawa miękka, uszlachetniona, klejona.

Copyright 2006: Andrzej Kotnowski

Wydawca:
Andrzej Kotnowski - AKOT

ISBN: 83-921211-2-0

 

 
       
 

Sufizm

Wszelki mistycyzm był obcy pierwotnemu islamowi, ponieważ islam był własnością całej społeczności wiernych, więc musiał być prosty i zrozumiały dla wszystkich. Mistycyzm pojawił się jednak w świecie islamu w ukształtowanej już formie w IX wieku. Ruch mistyczny był bezpośrednim spadkobiercą muzułmańskiego ascetyzmu. W IX wieku poszczególne grupy ascetów powszechnie nazywano as-sufijja. Pochodzenie tej nazwy wiąże się z okryciem z surowej wełny (suf). Początkowo okrycie to nie miało cech jakiegoś szczególnego ubrania, lecz było ono tylko wyrazem skruchy. Ruch suficki stał się wkrótce podejrzany dla władz świeckich i ortodoksyjnych ulemów. W następnych wiekach, mimo prześladowań, ruch stale przybierał na sile. Za sprawą sufizmu do islamu przeniknął kult świętych i wiara w istnienie hierarchii świętych. Sufizm był od początku otwarty i przyjmował obce praktyki i wzorce. Sufi to człowiek "chodzący we włosiennicy" ubogi, czczący Boga muzyką, tańcem i śpiewem, a w czasie swych uniesień niekiedy popijający wino. Jeden z wielkich poetów sufizmu Ibn Arabi pisał: "Gdziekolwiek prowadzi mnie mój wielbłąd, podążam za religią Miłości".
Sufizm postuluje "Unio Mistica" czyli zjednoczenie mistyczne człowieka z wszechobecnym Bogiem-Absolutem. Warto tu przytoczyć fragment z Nowego Testamentu.

"Bracia: Podobnie jak jedno jest ciało, choć składa się z wielu członków, a wszystkie członki ciała, mimo iż są liczne, stanowią jedno ciało, tak też jest i z Chrystusem. Wszyscyśmy bowiem w jednym Duchu zostali ochrzczeni, aby stanowić jedno ciało: czy to Żydzi, czy Grecy, czy to niewolnicy, czy wolni. Wszyscyśmy też zostali napojeni jednym Duchem. Ciało bowiem to nie jeden członek, lecz liczne członki..." [Kor. 12, 12-30].

Z biegiem czasu, z dyscypliny uprawianej w małych zrzeszeniach, sufizm rozwinął się w gęstą sieć organizacyjną, które objęły swoim zasięgiem cały muzułmański świat. Organizacja posiadała własną hierarchię, szkoły i obrzędy. Pierwsi mistycy suficcy w pogoni za mistycznym doświadczeniem, wypracowali "stany" takie jak: skrucha, abstynencja, wyrzeczenie, ubóstwo, cierpliwość, bierność, obojętność. Mistrzowie sufich dążyli do wewnętrznego objawienia, przekraczającego możliwości rozumu, do najwyższej postaci ekstazy. Centralną ideą sufizmu jest twierdzenie, że poznanie Boga jest ściśle indywidualne i że daje się ono osiągnąć tylko dzięki intensywnym własnym poszukiwaniom. Adept (urid, dosł. "dążący") wstępujący na tę drogę winien znajdować się pod opieką duchowego przewodnika (urszid).
Stan ekstatycznego uniesienia uważano za źródło poznania, a uzyskiwano go często za pomocą wina. Szkoły sufickie przekształciły się w zamknięte kręgi osób wtajemniczonych. Zaczęto ukazywać ekstatyczny związek z Bogiem w terminach ziemskiej miłości i namiętności. Filozofowie suficcy uważali że, wszechświat jest więc zewnętrznym, widocznym wyrazem Bytu, a byt wewnętrzną niewidoczną rzeczywistością wszechświata.
Wg Iqbala istotnym punktem doktryny jest sugestia, że Bóg jest w jakimś sensie immanentny, czyli że szukać Go należy we własnej jaźni, gdyż prawdziwe, ostateczne poznanie jest rodzajem utożsamienia się z Absolutem, którego część stanowi ludzka świadomość.

Nie może mnie przerazić ogrom ciemności
Bo moja natura jest jasna i czysta
Ty, podróżniku nocy, sam zostań swym światłem
Z plamy swej duszy uczyń noc pełną blasku.
Przekład Piotr Kłodkowski

Jan Paweł II podziwiał muzułmanów w swojej książce "Przekroczyć Próg Nadziei" (1994. Str: 83). Pisał:

"Z całym szacunkiem trzeba się odnieść do religijności muzułmanów, nie można nie podziwiać na przykład ich wierności modlitwie. Obraz wyznawcy Allaha, który bez względu na czas i miejsce pada na kolana i pogrąża się w modlitwie pozostaje wzorem dla wyznawców prawdziwego Boga..."

Na koniec chciałbym przytoczyć słowa księdza Jana Twardowskiego.

"Czego uczą trzej mędrcy ze Wschodu tych wszystkich, którzy chcą wierzyć w Boga,
chcą Go odnaleźć, ale nie wiedzą, jak się do tego zabrać?
Popatrzcie na nas mówią. Żeby Go odnaleźć, nie wystarczy tylko rozmyślać trzeba zacząć Go szukać.
Trzeba ruszyć się z miejsca, choćby najbardziej wygodnego, nie bać się drogi przez pustynię, nie załamywać rąk, jeśli gwiazda zgaśnie".


O rubajatach

Rubai (l. m. rubajaty), specyficzna strofa w poezji Bliskiego i Środkowego Wschodu, która w XI-XII w. przekształciła się w samodzielny refleksyjno-filozoficzny gatunek poetycki, spopularyzowany w Europie po przełożeniu rubajatów Omara Chajjama przez F. Fitzgeralda (1859). Rymy rubajatów układają się wg wzoru aaba. Były one naśladowane przez niektórych poetów XIX i XX w., także w Polsce, np. "Rubajaty wojenne" M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.


O gazelu

W krajach islamu i Indiach uważa się, że gazel (ghazal) to liryczna (lub mistyczna) rozmowa z ukochanym czy Ukochanym. Gazele muszą mieć określoną strukturę poetycką, która wywodzi się z wielowiekowej tradycji. Wedle tej tradycji gazel składa się ze zbioru kilku lub kilkunastu dwuwierszy (szer), które podporządkowane są regułom: beher, matla, maqta, kaafijaa i radif. Szer to krótka dwuwierszowa forma poetycka niekiedy tematycznie niepowiązana z następnym dwuwierszem. Tak więc gazel to zbiór dwuwierszowych zwrotek o określonej strukturze wewnętrznej. Beher to rytmika szer. Oba wiersze szer muszą posiadać ten sam beher (rytm). Wszystkie szer gazeli muszą posiadać ten sam rytm. Radif to zasada, że wszystkie drugie linie każdego szer muszą kończyć się tym samym słowem. Kaafijaa to zasada, że wszystkie słowa poprzedzające radif muszą mieć ten sam rytm. Matla to zasada, że w pierwszym szer gazela (w pierwszym dwuwierszu) musi być ten sam radif (to samo zakończenia). Maqta jest wreszcie zasadą, że na końcu gazela powinien być wymieniony przydomek jej twórcy. Prawie każdy z wielkich twórców gazeli wypełniał tę zasadę i dzięki temu często lepiej jest znany z przydomka niż z jego prawdziwego nazwiska. Widzimy więc, że gazel to utwór skomplikowany, o określonej rytmice i wielokrotnych powtórzeniach ważniejszych słów. Przez to wiersz był nadzwyczaj melodyjny, wpadający w ucho i z przyjemnością powtarzany przez liczne rzesze wielbicieli poezji, również przez prostych ludzi, których pozyskiwał swą zazwyczaj dowcipną treścią.

O autorach modlitw

  • Omar Chajjam

    Omar Chajjam poeta perski urodził się w XI wieku w Niszapurze. Znany był również jako znamienity lekarz i matematyk. Dokonał unowocześnienia kalendarza muzułmańskiego. Był człowiekiem skromnym i tajemniczym, nieczułym na dworskie splendory. Na marginesach swych dzieł astronomicznych umieścił kilkaset czterowierszy rubajatów, które później, po wiekach, rozsławiły jego imię na całym świecie. Ich głęboka humanistyczna treść spleciona jest z afirmacją życia. Te zaś rubajaty, które dotyczą filozofii, teologii i całej ludzkiej wiedzy zabarwione są wyraźnymi nutami sceptycyzmu. I dzisiaj, tak jak przed tysiącem lat fascynują głębią myśli, tolerancją i pięknem.

  • Dżalaluddin Rumi

    Dżalalauddin Rumi jeden z największych mistycznych poetów perskich żył w XIII wieku; urodził się w Balchu, a zmarł w Konii. Rumi uważał, że wszystkie religie są ścieżkami do Boga, a jedynym Jego przykazaniem jest miłość do Stwórcy, do człowieka i wszelkiego stworzenia. Nawet obecnie, po ośmiuset latach, głos Rumiego przekracza barierę czasu, religii i kultury. To co wtedy mówił mistrz, brzmi tak, jakby powiedział to teraz. Cytowane rubajaty, który czytelnik ma przed sobą, pochodzą ze "Zbioru Szamsa Tebriziego", jednego z najważniejszych dzieł Rumiego. W mistycznych modlitwach zawarta jest poezja religijna wyrażająca tęsknotę za Bogiem i duchowym nauczycielem Rumiego, Szamsudinem Muhammadem z Tebrizu. W poezji tej widoczne są reminiscencje młodzieńczych lat mistrza. Subtelne i wzruszające liryki poety przedstawiają zaś trudy i uniesienia miłości, która zawsze jest odpryśniętą iskierką wielkiej miłości do Stwórcy.

  • Hafiz

    Hafiz Szamsuddin Mohammad był jednym z najwybitniejszych liryków perskich. Żył w XIV wieku w Szirazie. Wyznawca sufizmu przez wiele dziesiątków lat był nadwornym poetą władców tego miasta. Słynął jako mistrz gazeli wiersza monorytmicznego złożonego z bajtów, czyli dwóch półwierszy połączonych ze sobą bardziej poprzez jedność tematu i symbolizm niż przez następstwo myśli. Niezwykłą popularność jego gazele zawdzięczają językowi z bogatą obrazowością i aforystyczną refleksyjnością. W swych utworach Hafiz opiewał miłość, pogardę dla hipokryzji oraz mistycyzm suficki będący niekończącym się poszukiwaniem jedności z Bogiem.

  • Sarmad

    W Indiach gorliwym wyznawcą sufizmu był książę Dara Szikoh, syn cesarza Szahdżahana. Często przebywał wśród sufich. Jego mistrzem był Sarmad, który urodził się w Persji w rodzinie żydowskich kupców. Sarmad stał się jednak sufickim mistykiem i poetą. W 1631 r. przybył do Indii, gdzie zakochał się w hinduskim chłopcu, który później został jego uczniem. Sarmad był, przez cesarza Aurangzeba, oskarżony o apostazję i skazany na karę śmierci. Jednym z aktów oskarżenia go było to, że jakoby wypowiadając kalimę recytował tylko jej pierwszą część tj. "Nie ma Boga", zamiast "Nie ma Boga prócz Allaha".

  • Mir Taki Mir

    Mir (Mohammad Taki Mir) urodził się w 1722 roku w Allahabadzie a zmarł w 1810 roku w Luknow. Był wybitnym poetą hinduskim piszącym w języku urdu. Urodził się w rodzinie pobożnego muzułmanina. Ojciec jednak zmarł gdy Mir był jeszcze chłopcem. Do siedemnastego roku wychowywał go stryjek ale i ten zmarł pozostawiając chłopca sierotą. Przez trzy lata młodzieniec, mający już pewne osiągnięcia poetyckie otrzymywał stypendium w wysokości jednej rupii dziennie od arystokraty Amira ul Umara. W tym czasie Mir mieszkał w Delhi. Musiał je jednak opuścić w czasie perskiej inwazji Nadir Szaha. Przeniósł się do Luknow, lecz zawsze tęsknił za stolicą. Najlepsze wiersze Mira powstawały w trzech formach: gazeli (liryka miłosna), masnawi (moralitet lub przypowieść mistyczna) i kasydy (panegiryku). W swych wierszach Mir wychwalał wszechmoc Boga, pytając przy tym o powody nieszczęść widzialnego świata oraz często skarżył się na niespełnioną miłość.

  • Mirza Ghalib

    Ghalib Mirza Asadullah Khan urodził się w Agrze w 1797 roku, a zmarł w Delhi w 1869 roku. Był jednym z najwybitniejszych poetów hinduskich piszących w języku perskim i urdu. Urodził się w zamożnej rodzinie, która popadła później w biedę, przez co poeta prawie przez cały czas walczył z materialnym niedostatkiem. W ostatnich latach życia dostał jednak tytuł nadwornego poety ostatniego cesarza Mogołów Bahadura Szacha II. W swoich wierszach gazelach, z których część była modlitwami, Ghalib wychwalał wszechmoc Boga, zastanawiając się jednak przy tym o powody nieszczęść realnego świata.

  • Surender Bhutani

    Surender Bhutani zaczął pisać poezję, będąc młodzieńcem. Jego przydomkiem literackim jest Zahid, co oznacza samotnika pustelnika. Wydał dotąd 5 tomików poezji w języku urdu oraz dwa tomiki poezji w Polsce. Wiele jego wierszy ukazywało się w magazynach literackich Indii i Pakistanu. Życie i filozofia, to główne pola jego zainteresowań i twórczości. Od czasu studiów, a następnie pracy akademickiej jako profesor arabistyki i studiów islamskich zafascynowany jest mistyką sufizmu i jej poetycką ekspresją gazelami. Obecnie mieszka w Polsce.

  • Bashir Badr

    Bashir Badr jest jednym z najbardziej znanych współczesnych poetów Indii piszących w języku urdu. Szczególnie cenione są jego gazele, w których zawarł wiele nowatorskich metafor. Uważa się powszechnie, że tworzy on nową poetykę tego języka. Poeta, będący teraz siedemdziesięciolatkiem, jest w pełni sił twórczych i należy do pięciu czołowych twórców zarówno Indii jak i Pakistanu. Wiele z jego dwuwierszy, ze znanych gazeli, stało się idiomami języka urdu, które są cytowane zarówno w przemówieniach polityków, jak i w prywatnych rozmowach czy korespondencji. Twórca znany jest ze swego wyczulenia na sprawy społeczne. Potrafi wiernie oddawać emocje i stany ducha współczesnego człowieka.

  • Qateel Shifai

    Qateel Shifai (Aurangzeb Khan) urodził się w 1919 roku. Wcześnie osierocony przez ojca imał się w młodości różnych zajęć. Pracował w sklepie sportowym i jako ekspedytor w firmie transportowej, przez cały czas pisząc jednak poezję. W 1946 roku redaktor literackiego pisma Adab-e-Latif z Lahore, poznawszy się na talencie młodego poety, zaproponował my stanowisko asystenta w redakcji. Później zdobył sławę i olbrzymią popularność jako twórca lirycznych gazeli, które wykorzystywane były w wielu filmach pakistańskich i indyjskich, a płyty z nimi wydawane są w milionach egzemplarzy.


O autorze zdjęć

Andrzej Kotnowski, inżynier budownictwa, absolwent afrykanistyki, podróżnik i fotograf. Jest autorem kilku wystaw fotograficznych i zdjęć w albumach "Muzyka Indii", "Magia Indii", "Buddyjskie szlaki" i "Gazeli" Mir Taki Mira. Prezentowane w książce zdjęcia wykonane zostały w trakcie podróży do licznych krajów muzułmańskich.


O autorze przekładu poetyckiego

Janusz Krzyżowski jest lekarzem i podróżnikiem zafascynowanym Orientem. Wydał kilka albumów poświęconych kulturze Indii oraz dokonał przekładu sufickiej poezji perskiej. Jest również autorem książek dla dzieci przedstawiających bajki Wschodu. Obecnie pracuje wspólnie z Surendrem Bhutanim nad tłumaczeniami poetów piszących w języku urdu.

   

 

O autorze Dyplomy Wydarzenia Artykuły Kontakt
Aforyzmy Moje Youtube Tajwan Recenzje
Poezja Książki Bajki Książki medyczne

 


Strona główna

Licznik: